"SSRİ  Proyekti"                                                                             Son günlər mətbuat səhifələrində Sovet İttifaqının yaxşı və ya pis olması, bizə xeyri olub-olmaması barədə dürlü-dürlü fikirlər söyləndi, polemikalar açıldı...
Açığı, mən Rus padşahlığını daha çox bəyənirəm, nəinki SSRİ-ni.
Çünki Romanovlar zamanında bizim daha böyük insanlarımız yetişdi, nəinki sonrakı dövrdə.
Rusiya İmperiyasında biz bir xalq olaraq təbii inkişafımızda idik: Maarifçilik hərəkatı vardı, öz içimizdən çıxan, təbii inkişafla yetişən ziyalılarımız mövcud idi.
Təsəvvür edin: Üzeyir bəy, Hüseyn Cavid, Mirzə Cəlil və ya Həsən bəy Zərdabi hara... Səməd Vurğun, Süleyman Rüstəm, ya da Cövdət Hacıyev hara.
Gəlin Səməd Vurğuna lupa altında baxaq: o, ölkə ziyalısı ola bilməzdi – olsa-olsa, yaxşı əyalət ziyalısı idi. Hərdənbir ona qonaq getmək, araq içmək, ova çıxmaq olardı. O da bizlər üçün vəhşi təbiətə daha yaxın olan poeziyasından seçmələr oxuyardı, bir sözlə keyf verərdi. Hətta mən razıyam ki, elə bir məclisə özümlə tar da aparardım, 1-2 muğam çalıb, camaatı feyziyab edərdim...
Amma reallıqda nə oldu? Davamı...

Avropada immiqrant qabiliyyətinə görə deyil, mənsub olduğu toplumun ümumi xarakteristikasına görə qiymətləndirilir”
Son parlament seçkilərindən sonra Norveçə mühacirət etmiş Abbas Atilayla müsahibə
- Bir dəfə yazmışdın ki, Azərbaycanda hansısa jurnalistin həbs olunduğu gün, sən Norveçin hökumət binası qarşısında çoxsaylı insanın toyuqların qril edilməsinə etiraz aksiyası keçirdiyini görüb depressiyaya düşmüsən. Niyə?
- Əslində bu hadisə İsveçin Malmö şəhərində baş vermişdi. Bu şəhərdə ildə bir dəfə keçirilən "Su festivalı" zamanı anarxist gənclər məşhur qril kampaniyalarının birinin qarşısında toyuqların qril edilməsi ilə onların "şərəf və ləyaqətini alçaldılmasına" etiraz olaraq aksiya keçirmişdilər. Təbii ki, əvvəllər belə hadisələrə rast gələndə, Qərb ölkəsindən birinin bizim küçələrdə qoyunların kəsilməsindən necə narahat olarsa, mən də ən azı o qədər iztirab çəkirdim, amma indi bunlara bir o qədər də təəccüblənmirəm, çünki gözlərimiz alışıb. Davamı...

daxil ol

P.S.sayt rus dilindədir. 

 İnanmıram.

1.Allaha (4) 13 %

2.Dinə (2) 6 %

3.Allaha və dinə (12) 39 %

4.Heç nəyə (3) 10 %

5.İnanıram (10) 32 %

Səslər cəmi: 31

Dilin özü – dildir.
M.Haydegger

Azərbaycan dilinin lüğət fondu maksimum 70-80 min söz və ifadədən ibarətdir. Bu rəqəm Qərb dillərində bizimkindən qat-qat artıqdır. Məsələn, alman dilində yarım milyonluq kəlmə xəzinəsindən söhbət gedir. Belə dillərin birindən, xüsusilə də elmi-terminoloji mətnləri tərcümə edərkən dil yetərsizliyimiz özünü acınacaqlı formada hiss etdirir. Az qala on sözə qarşı bir sözlə, təbir caiz isə, əliyalın qalırıq.
Mütəfəkkirin düşünmək üçün istifadə etdiyi dilin lüğət fondunun həcmi onun təsəvvür dünyasının həcmidir eyni zamanda. Yalnız Azərbaycan dili ilə dünya filosofu olmaq olmaz. Ümumiyyətlə, mənim fikrimcə, öz təfəkkürünün müəyyən bir mərhələsində düşündüyü dilin kasadlığını hiss etməyən, dilinin ona artıq mane olduğunu, başqa bir dilə möhtaclığını sezməyən adam ciddi təfəkkür işi ilə məşğul deyil. Mən bunu deyərkən, mütaliə etmək məqsədilə xarici dil öyrənməyi nəzərdə tutmuram.
Eskimoslarda qarın, ərəblərdə dəvənin cürbəcür adlarının olması kimi, bizim dilimizdə də, palçığın bir neçə adı var: zığ, lehmə, lığ, qarama, batdaq, palçıq... Hamısı da doğma ana dilimizdə. Biz, tutalım, ərəb dəvələrinin adlarını tərcümə etməyə söz tapa bilmədiyimiz kimi, şirin suya, yağışa həsrət qalmış ərəblər də bizim növbənöv "palçıq"larımızı tərcümə edə bilməzlər.
Əsrlər boyu siyasi-mədəni müstəqilliyimizin olmadığı vəziyyətdə, xalq dilinə üz tutan mütəfəkkirlərimizin yetişə bilməməsi, nəticədə də ana dilimizin özgə dillər hesabına inkişaf etməsi və zənginləşməsi, amma eyni zamanda da çirklənməsi tamamilə təbii haldır. Ona görə də, təəccüblü və gözlənilməz deyildir ki, kəlmə fondumuzun yarısından çoxu (mən yanılmıramsa, 70%-i) alınma sözlərdir. Sadə xalq kütləsi isə alınma sözlərlə dilini nə zənginləşdirmiş, nə də çirkləndirmişdir. Hər halda Azərbaycan kəndli dilinin təmizliyi, amma kasadlığı sübuta ehtiyacı olmayan aydınlıqdır (yuxarıda verdiyim palçıq misalı). Amma digər tərəfdən, ali üləma təbəqəsi və klassik şairlərimiz dilimizin həm terminoloji imkanlarını genişləndirmiş, amma həm də onun saflığına xələl gətirmişlər. Mən belə hesab edirəm ki, bizdə xalq-ziyalı, kütlə-şəxsiyyət uçurumunun ən ilkin səbəbi xalq dili ilə elmi dil arasındakı anlaşılmazlıqdır. (Təkcə bu abzasda işlənmiş sözlərin 60%-i azərbaycan dilində deyil!) Davamı...

      3. “Mən”

sevincli anlarımda - uşaqlığım belə anlarla dopdoludur - öz varlığımı deyil, dünyanın yaxşı, gözəl, xoş, günəşli olduğunu hiss edərdim. Sevmədiyim yemək, pis dad, əlimə batan iynə, körpəykən qaçmağım üçün salındığım taxta qəfəsin (nədənsə park deyilərdi) taxtalarını qəzəblə dişləmək, ya da ən qorxulu uşaqlıq xatirələrimdən birində olduğu kimi barmağımı əmimin maşınının qapısının arasında qoyub saatlarca ağlamaq, (rentgen çəkən həkimin yanına qorxulu ziyarət) öz mənimi deyil, mənə qaçınılmalı olan pislik və ağrı fikrini öyrədirdi. Amma öz şüurumun gediş-gəlişləri, xəyalları, gərginlikləri arasında özüm olduğum, bir “mən”im olduğu duyğusu da təqsirlilik duyğusu kimi ağır-ağır içimə işləyərdi. Məndən iki yaş böyük qardaşım məktəbə başladığı üçün dörd ilə altı yaşlarım arasında onunla qurduğumuz yoldaşlıq və bərabərlik duyğusundan uzaq qaldım. Onun gücündən, rəqabət duyğusundan qaça bildiyim, Pamuk binası və anamın şəfqəti ilə diqqəti günün uzun bir hissəsində bütünlüklə mənə qaldığı üçün özümü daha yaxşı hiss etdiyim bu iki məktəb ilində həm tənha qalmağı kəşf etdim, həm də heç unuda bilmədiyim ilk sarsıdıcı xatirələrimi toplayırdım.
Qardaşımın alıb oxuduğu şəkilli romanların dialoq hissəsini əvvəlcə ona oxudur, sonra o məktəbdəykən açıb, ondan dinlədiklərimi xatırlayaraq özüm “oxuyurdum”. Günorta yuxusu üçün məni yatağıma uzatdıqları, amma dərhal yatmayıb “Tommiks” jurnalının səhifələrinə baxdığım şirin və isti günortaüstü cinsiyyət üzvümün sərtləşdiyinin fərqinə vardım. Yarıçılpaq qızıldərilinin şəklinə baxarkən bu baş vermişdi. Belində nazik ipdən başqa heç nə olmayan qızıldərilinin cinsiyyət üzvünü gizlətmək üçün qasıqlarından aşağıya bayraq kimi bez parçası sallanırdı, bezin ortasına da yuvarlaq çəkilmişdi. Başqa bir gün yenə günorta yuxusu üçün pijamalarım geyindirilmiş, yorğanın altında uzanmışdım. Özümü tanıyandan bəri mənim olan oxşarımla danışarkən yenə eyni sərtləşməni hiss etdim. Sehrini başa düşmədiyim bu xoş, amma başqalarının görməsini istəmədiyim dəyişiklik elə həmin vaxt ayıya “mən səni yeyəcəyəm!” dediyim üçün gerçəkləşmişdi. Başqa zamanlarda da çox da artıq bağlılıq hiss etmədiyim ayıcığımı tutub eyni sözlərlə təhdid etdikdə bu qəribə sərtləşmə yenə oldu. “Mən səni yeyəcəyəm” sözünü ən çox anamın danışdığı nağılların qorxulu anlarında eşitmişdim. Klassik İran ədəbiyyatında şeytanların, cinlərin qardaşı olan və dörd əsr öncə hoqqalarla qısaboylu, quyruqlu qorxunc ucubələr (az təsadüf edilən əşya) kimi çəkildiyini illər sonra biləcəyim “div”lər, farscadan İstanbul türkcəsinə və nağıllarına keçərkən nəhəngləşmişdi. Bu nəhəngin nə olduğuna dair fikrimi “Dədə Qorqud” nağıllarından tərtiblənmiş kiçik bir kitabın cildində görüb əldə etmişdim. Bu kitabda eynilə qızıldərililər kimi yarıçılpaq, güclü və bir az da uzaqlaşdırıcı ucubə sanki bütün dünyaya hökm edirdi.

Davamı...

Cavanları denşik və lümpen
adlandıran nəğməkar xalq yazıçılarının

əziz xatirəsinə

Gördünmü, sən də öldün
Asqıraqlı, osturaqlı bir ölümlə
Səninki ölüm deyil
Bəlkə də poxa düşməkdir
Mıxa keçməkdir


Gül kimi infarktdan ölsəydin
Oğlun fəxr edəydi ağzı köpükləyərdi
Qara ciyər serrozundan ölsəydin
Arvadın qürur duyardı
İntervyü verərdi jurnalistlərə
Hər gün yalvarırdım ay kişi, az iç
Az çək bu xalqın dərdini
Qəlyanını az çək
Yırtılmış, sürtülmüş yerlərinə maya
qoyub
Çox işlədəcəklər səni"

Ancaq sən maşallah
Sağlığına söyləyim
Pazı kimi idin
Qıpqırmızı
Yalan danışanda
Oğraşlığını inkişaf etdirəndə
Adam tutduranda
Utanıb-qızarmağa ehtiyac qalmazdı
Sən anadangəlmə pazı
Gorun nurla dolsun,
Yalnız yaltaqlananda
Quyruğunu tərpərdərdin
Olurdun tazı
Ən azı
Gah pazı olurdun, gah tazı Davamı...

«DALĞA» GƏNCLƏR HƏRƏKATININ SƏDRİ VƏFA CƏFƏROVA: «BİZ MÜXALİFƏT DEYİLİK. BİZ ƏDALƏTSİZLİYƏ QARŞI MÜXALİFƏTİK»



«Media forum» saytının oxucularının suallarına «Dalğa» Gənclər Hərəkatının sədri Vəfa Cəfərova cavab verir.

Bəxtiyar H., Massaçusets, Amerika: Salam. Vəfa xanım, hakimiyyətə yaxın mənbələr qeyri-rəsmi söhbətlər zamanı «Dalğa» Gənclər Hərəkatına qarşı kəskin polis təzyiqlərini belə izah edirlər ki, azdırlar, onların fikirləri ətrafında çox gəncin birləşməsi real deyil. Onların həyat tərzi və qeyri-adi fikirləri bir cox mühafizəkar, vətənpərvər gənci onlardan uzaq saxlayır. Eyni zamanda «Dalğa»çı gənclərin intellektual, təhsil və dünyagörüşü baxımından cox da yüksək səviyyədə olmadığı deyilir. Məhz buna görə də hökumət süni təzyiqlər, həbslərlə «Dalğa»nı aqressivləşdirir və gənclərdən ibarət müxalif qüvvə qismində onu görmək istəyir. Çünki bu müxalif qüvvə zəif və zərərsizdir.Bununla birlikdə hökumət ABŞ-la mübadilə proqramları çərçivəsində Amerikada təhsil almış gənclərdən ehtiyatlanır və onların təşkilatlanmaması, Azərbaycanda marağı olan qüvvələrin bu insanlara dəstək verməməsi üçün «Dalğa» kimi zəif müxalif qüvvənin olmasını istəyir.

Sizin bu yanaşmaya münasibətiniz necədir? Özünüzü zəif hiss edirsinizmi? Doğrudanmı hakimiyyət məhz sizi müxalif gənclər qrupu olaraq görmək istəyir?

Cavab: Bizim barəmizdə bu cür fikirləşən təkcə Bəxtiyar bəy deyil. Çox geniş yayılmış fikirdir ki, «Dalğa»çıların həyat tərzi qeyri-normaldır, bizim adət-ənənələrimizə ziddir, təhsil almayıblar... Mən demək istəyirəm ki, «Dalğa» Gənclər Hərəkatının üzvlərinin əksəriyyəti universitet tələbələridir. Hərəkat iki ildir yaranıb. Bir il əvvəl üzvlərimizin bir qrupu xaricdə təhsil almağa gedib. Əgər doğrudan da, onların dediyi kimi, bizim intellektual səviyyəmiz aşağı olsaydı, heç kim təhsil almaq üçün xaricə gedə bilməzdi. İkincisi, «Dalğa»çıların intellektual səviyyəsini hansı kriteriyalarla ölçürlər? Mən bunu başa düşmürəm. Bizim hərəkatın fəaliyyətinin görünən tərəfi aksiyalarımızdır. Görünməyən tərəfi isə seminarlar, demokratiya məktəbi, təhsil könüllüləridir. Demokratiya məktəbində bizim hərəkatın üzvləri başqa gənclərə demokratiya prinsiplərindən dərs deyirlər. İntellektual bazası olmayan adam başqasına nəyisə necə öyrədə bilər? Bu absurddur. «Dalğa»nın müxalifət olması ilə bağlı iddialara gəldikdə, bu da absurddur. Biz müxalifət deyilik. «Dalğa» ictimai hərəkatdır, cəmiyyətdəki problemləri aksiyalar vasitəsilə qabardaraq onlara ictimaiyyətin diqqətini yönəltmək istəyir. Bəli, biz ədalətsizliyə qarşı müxalifətik. Mən «Dalğa»nın zəif olması fikri ilə də razı deyiləm. Düzdür, bizim 300-dən bir qədər çox üzvümüz var. 8 milyon əhalisi olan ölkə üçün bu, çox az görünə bilər. Ancaq «Dalğa» Azərbaycanda yeganə müstəqil qurumdur ki, heç kim tərəfindən idarə olunmur və öz hesabına maliyyələşir. Bu baxımdan bizim rəqibimiz yoxdur. Sayımız ona görə azdır ki, biz kəmiyyətə yox, keyfiyyətə üstünlük veririk. Biz hər müraciət edəni «Dalğa»ya üzv qəbul etmirik. Hərəkata üzv olmaq üçün xüsusi mərhələlərdən keçmək lazımdır. Davamı...

  "QARANLIQ MUZEY-EVİN ŞƏKİLLƏRİ"
Anam, atam, qardaşım, nənəm, əmilərim, xalalarım, bibilərim beşmərtəbəli mülkün müxtəlif mərtəbələrində yaşayırdıq. Mən doğulmazdan bir il əvvələ qədər böyük Osmanlı ailəsi kimi hamının birlikdə, amma ayrı-ayrı otaq və hissələrində yaşadığı yandakı böyük daş ev boşaldılıb özəl bir ibtidai məktəbə kirayəyə verilmiş, 1951-ci ildə bitişikdəki tikinti sahəsində indi bizim dördüncü mərtəbəsində yaşadığımız “modern” bina tikilmiş, küçə qapısının üzərinə də o zamankı dəbə uyğun olaraq qürurla “Pamuk Mülkü” yazılmışdı. İlk illərdə anamın qucağında çıxıb-düşdüyüm bu mərtəbələrin hər birində bir-iki piano vardı. Həmişə qəzet oxuyarkən xatırladığım əmim də sonda evlənmiş, daha sonra yarım əsr küçədən keçənləri pəncərədən seyr edərək içində yaşayacağı birinci mərtəbəyə əmim arvadı və pianosuyla köçmüşdü. Heç biri çalınmayan bu pianolar məndə hüzn və mənəvi sıxıntı oyandırırdı. Təkcə pianoların çalınmamasına görə deyil, içi dopdolu Çin qabları, fincanlar, gümüş dəstlər, şəkər qabları, burunotu qutuları, büllur qablar, gülabdanlar, boşqablar, buxurdanlar (və bir gün aralarında gizlənmiş kiçik oyuncaq maşın) dolu vitrinli bufetlərin həmişə qıfıllı qalması, sədəf işləməli rəhillərin, divardan asılı əmmamələrin işlənilməməsi, Art Nouveau və yapon sənəti təsirini özündə saxlayan pərdələrin arxasında heç bir şeyin gizlənməməsi, Amerikaya köçmüş həkim əmimin iyirmi illik tozlu və qalın cildli tibb kitablarının düzüldüyü kitabxananın şüşə qapaqlarının heç vaxt açılmaması məndə hər mərtəbənin salonlarını dolduran bütün bu əşyaların yaşamaq üçün deyil, ölüm üçün sərgiləndiyi hissini yaradırdı (bəzən bir kiçik stol, ya da oymalı sandıq əsrarəngiz şəkildə bir salondan digər mərtəbədəkinə çıxardı). Sədəf işləməli, gümüş telli divanlarda bəzən atılıb-düşdükdə nənəmiz “divanda düzgün oturun” deyə xəbərdarlıq edirdi. Davamı...

Həyatı

Kasıb yəhərçi ailəsində doğulmuşdur. Adı müqəddəs İmmauelin şərəfinə verilmişdir. Teoloq doktor Frans Albert Şulsun təkidi ilə İmmanuel "Fridrixs-Kolleqium" gimanziyasının bitirib, daha sonra Könniqsberq Universitetinə daxil olmuşdur. Atasının vaxtsız vəfatı ona universiteti bitirməyə imkan vermədir və İmmanuel cəmi 10 yaşında ev müəllimliyi etməyə başlayır.
1755-ci ildə Kant dissertasiyasını müdafiə edir və doktoluq dərəcəsini aldığı üçün Universitetdə müəllim kimi dərs demə ixtiyarı əldə edir.
1770-1797-ci illərdə Kant Universitetdə daha geniş sahədə- fəlsəfə elmləri, riyaziyyat elmləri, fizika elmləri sahəsində müəllimlik edir.
Sağlamlığının həssas olması ücbatından o özünü çox ciddi rejimdə işləməyə məhkum etmişdi. Bunun sayəsində o əksər dostlarından daha çox yaşamışdır.
Heç vaxt ailəli olmamışdır.

Davamı...

«Ataların yolu» ilə getməkdən imtina edən gəncliyin şanlı tarixi

Müasir rok birmənalı olaraq öz mənşəyini 20-30-cu illərdən vüsət alan zənci folklor musiqisi ritm-ənd-blyuz və rok-n-rolldan alır. Daha ətraflı desək, 1955-ci ildə zənci musiqiçisi Çak Berrinin oxuması ağlara o qədər xoş gəlmişdi ki, onlar bir anlıq irqi fərqləri unudub, zəncilər kimi oxumağa başladılar. Bu, sadəcə, rokun bir musiqi təmayülü idi. Əslində isə rok musiqi cəmiyyətinin böhranı nəticəsində, gənclik mədəniyyətinin tərkib hissəsi kimi - onlara məxsus nonkomformist pafosla meydana gəldi. Bu, burjua cəmiyyətinin, xüsusilə, Amerikanın mənəvi böhranı demək idi. Bu həm də o demək idi ki, yaşlıların-valideynlərin avtoritetinə gənclərin inamı itib və cəmiyyətin problemlərini həll etməkdə qocalar acizdir. Davamı...

Keçmiş Sovet ölkələrinin mənəvi həyatında ateizm və ateistlər haqda cəmiyətə, mədəniyətə və əxlaqa əks hal kimi təsəvvürlər ardıcıl olaraq formalaşmaqdadır. Son illər ateistləri mənəvi qamçılamalar, ələsalmalar xüsusilə “məhsuldar” olmuşdur. Ateistləri yalana, kinə, oğurluğa və satqınlığa meylli adamlar kimi damğalayan əsərlər nəşr olunur, “cinayətkar” ateistləri ölüm cəzasına məhkumetmə istəklərini ifadə edən müəlliflərin yazıları təzədən işıq üzü görür. Bu anlaşılan haldır: ölkələrin sosial-siyasi durumu dəyişmiş, hakim dairələrin və əksər ziyalıların da ateizmə olan münasibəti dəyişmişdi. Bundan başqa, qeyri-dindarların müxtəlif yollarla çoxəsrlik təqibetmə ənənəsi tez bir zamanda oratadan qalxa bilməyən işdir. Ateistlərə və ümumiyyətlə dindən kənar duranlara eyni ölçülü mənfi yanaşma tərzi cəmiyətə böyük mənəvi ziyandan savayı həm də insan amilinin daxili aləminin mürəkkəbliyinin dərkinə əngəl yaradır. Ateizmi ifşa edənlər Tanrıya (və ya tanrılara) inamsızlıq hallarının müxtəlifliyi və əlvanlığı faktını bilməyərəkdən və ya qəsdən nəzərə almırlar. Tədqiqi ədəbiyatda ateistlərin tipologiyası problemi qoyulubdur. Bununla yanaşı bir qayda olaraq ateist baxışlarının ardıcıllıq dərəcəsi müəyyən edilibdir. Söhbət, dinə olan rasional-tənqidi münasibətin müxtəlif səviyyələrindən gedir. Davamı...